ጥቁር አንበሳ፤ የተደራጀ የፀረ ጭቆና ትግል ተምሳሌት

መግቢያ

ጥቁር አንበሳ የተባለው ቡድን የተቋቋመው ምዕራብ ኢትዮጵያ ውስጥ በ1928 ዓ.ም. (ዐፄ ኃይለሥላሴ ተሰድደው ፋሽስት ጠላት ዐዲስ አበባን እንደያዘና የነፃነት ትግል ስልቱ ሽምቅ ውጊያ መሆን እንደጀመረ) ነበር። በዚያን ጊዜ ፀረ ፋሽስት ንቅናቄ አውሮፓ ውስጥ (ኢጣልያ ጭምር)ገና አልተጀመረም ነበር።

የጥቁር አንበሳ ታሪክ ተገቢውን ትኩረት አላገኘም እንጂ የኢትዮጵያን ብሔራዊ ኩራት ያቀፈ በቅኝ አገዛዝ ላይ የተደረገ የተደራጀ ትግል ነበር። አባላቱም ዘመናዊ ፖለቲካዊ አስተሳሰብ ያላቸው ነበሩ። ብዙዎቹም ዘመናዊ ወታደራዊ ስልቶችን የተማሩ ነበሩ። ጥቁርአንበሳ ኅልውናው ዐጭር፥ የአባላቱ ቁጥር አነስተኛ ቢሆንም፣ የመጀመሪያው ፀረ ፋሽስታዊ የተቃውሞ እንቅስቃሴና በ20ኛው ክፍለ ዘመን በአፍሪካ የመጀመሪያው የተደራጀ ፀረ ጭቆና ትግል ነው ሊባል ይችላል። ጥቁር አንበሳ የተደራጀ የፀረ ጭቆና ትግል ተምሳሌት እና ሕያው ምስክር ነበር። ታሪኩ አስከፊውን የፋሽስት ግፍ እና ጭካኔ በማጋለጥ ስሜትን የሚስብ ነው።

የጥቁር አንበሳ አባላት እነማን ነበሩ?

የጥቁር አንበሳ አባላት የመጡት መጠነኛ መደራረብ ከነበራቸው ከሚከተሉት ሦስት ምድቦች ነበር፡-

1. ወታደራዊ ካድሬዎች – ክፍሌ ነሲቡ (የአፈንጉሥ ነሲቡ ዛማኔል ልጅ)፣ ነጋ ኃይሌሥላሴ (በኋላ ጄኔራል) እና ሌሎች የሆለታ ወታደራዊ አካዳሚ ምሩቆች

2. ምሁራን – ከታላቋ ብሪታንያ የተላኩት ፈቃደ ሥላሴ ኅሩይ (የንጉሠ ነገሥቱ መልእክተኛ)፥ እንዲሁም ሳምሶን ወርቅነህ እና ቢኒያም ወርቅነህ (የሐኪም ወርቅነህ እሸቴ ልጆች)፥ ተቃውሞውን ለመቀላቀል ከውጭ የተመለሱት ወርቅነህ፥ አቶ ሐዲስ ዓለማየሁ እና ሌሎችም

3. የመኳንንት ቤተሰብ አባላት – ደጃዝማች ወሰን፣ መሸሻ ገብሩ እና ወይዘሮ ስንዱ ገብሩ (የከንቲባ ገብሩ ልጆች)፥ ይልማ ዴሬሳ፥ ራስ እምሩ

ቡድኑ የውትድርና ሥልጠና ያገኙ ምሩቆችን እንዲሁም ውጭ ሀገር የተማሩ ልሂቃንን ያቀፈ ነበር። የጥቁር አንበሳ መሪ ዓለምወርቅ በየነ ብሪታንያ ውስጥ የተማሩ፥ ችሎታ እና ሥርዓትን አጣምረው የያዙ የእንስሳት ሐኪም ነበሩ።

መሪ መርሆዎች

• ወታደራዊ ኃይሉ የሚመራው በፖለቲካዊ ዐቋም መሠረት ነው።
• ለኢትዮጵያ እና ለንጉሠ ነገሥቷ ፍጹም ታማኝ።
• ለጠላት እጅ መስጠት አይፈቀድም — ሞት ይመረጣል።
• ማፈግፈግም መሰደድም የለም።
• ሲቪሎችን መጠበቅ ብሔራዊ ግዴታ ነው።
• የምርኮኞች አያያዝ ሰብዓዊ ሊሆን ይገባል።
• ማጭበርበር አይፈቀድም።
• መሪዎች የተማሩ፥ ውሳኔዎች ስልታዊ ሊሆኑ ይገባል።
• እንቅፋቶች ቢኖሩም ትግሉን መቀጠል ይገባል።
• ብሔራዊ አንድነት ከሁሉ ይቀድማል።

የጥቁር አንበሳ የትግል ሚና

ዐዲስ አበባ ስትወድቅ ወታደሮቹ ጫካ ገቡ — ተበታትነው። ጥቁር አንበሳ ዘመናዊ ድርጅቱን ሰንቆ ተቃውሞ ለማስተባበር ምዕራብ ወጣ። ራስ እምሩን ደግፎ የአንድነት ራዕይ አራምዷል — ዐጭር ኅልውናው እንኳን ዘላቂ ምልክት ትቷል።

የነቀምት ክሥተት

ዐዲስ አበባ ከወደቀች በኋላ ብዙ የጥቁር አንበሳ አባላት ነቀምት ሄዱ። ደጃዝማች ሀብተ ማርያም ኩምሳ ኢጣልያን ሊያናድድ ነው ብሎ ስላሳሳባቸው ጥቁር አንበሳ ቆዩ። ሆኖም የኢጣልያ አየር ኃይል ቡድን ሲቀርብ ጥቁር አንበሳ ጥቃት ፈጸሙ — ሦስት አውሮፕላኖች ወደሙ፣ ልዑካኑ ሁሉ ተገደሉ። ኢጣልያ አጸፋ ሰጠ — ነቀምቴን ደበደቡ፣ ደጃዝማች ሀብተ ማርያምን ጥቃቱ ተሳታፊ አደረጉ — ብዙም ሳይቆዩ ዐረፉ።

ራስ እምሩ በጥር 1929 ዓ.ም. እጁን ሰጥቶ ሲያልቅ የጥቁር አንበሳ ትግልም ፍጻሜ ሆነ። ከተያዙት ሰባት አባላት ይልማ ዴሬሳ እና ሐዲስ ዓለማየሁ ወደ ኢጣልያ ሄደው ሕይወታቸው ዳነ። ሌሎቹ — ቢኒያም ወርቅነህ፣ ሳምሶን ወርቅነህ፣ ፈቃደ ሥላሴ ኅሩይ፣ መሸሻ ገብሩ — ተገደሉ።

ጥቁር አንበሳ እና አርበኞች

ጥቁር አንበሳ ለኢትዮጵያ ነፃነት ብቸኛ ድርጅት አልነበረም። ብዙ አርበኞች ኢትዮጵያ ነፃ እስከወጣችበት 1933 ዓ.ም. ድረስ ታግለዋል። ባህላዊ አርበኞችና ዘመናዊ ጥቁር አንበሳ አንዳንድ ጊዜ ይተባበሩ አንዳንድ ጊዜ ይጋጩ ነበሩ — ሁለቱም ለሃገር ናፍቆት ታጥቀዋል።

መዝጊያ

ዛሬ ጥቁር አንበሳ የሚታሰበው ያልተሳካ ሙከራ ሆኖ ብቻ አይደለም። ብዙ ሳይቆይ ቢቀጨጭም፣ ሥርዓት፣ ድርጅት፣ ብሔራዊ ራዕይ አቀናጅቶ ነበር። አባላቱ ተዋጊዎች ብቻ አልነበሩም — ክብር ሊኖር ተቃውሞ ሊደራጅ፣ ሕዝብ በፍራቻ ሳይሆን በመርህ አንድ ሊሆን ይቻላል ብለው ያምኑ ነበር። ያ ዕምነት ዛሬም ተጋባ ሆኖ ይኖራል።